آیا کراتین دوپینگ محسوب می‌شود؟ مکمل‌ها و بدنسازی نچرال

خیلیاتون براتون سواله که اگه مکمل مثل کراتین و وی مصرف می‌کنید، هنوز نچرال محسوب می‌شید یا نه. جواب کوتاهش اینه که بله، محسوب می‌شید. مکمل کراتین، پروتئین وی و EAA توی هیچ لیست ممنوعه‌ای نیستن.

جواب کوتاه

• کراتین، پروتئین وی، EAA، بتاآلانین و کافئین توی لیست ممنوعه نیستن و با مصرفشون نچرال محسوب می‌شید.
• DHEA، پروهورمون‌ها، SARMها، MK-677 و پپتیدها ممنوعن، حتی وقتی به اسم مکمل فروخته می‌شن.
• توی بعضی مکمل‌های پمپ و چربی‌سوز ماده‌ی ممنوعه هست. لیبل رو چک کنید.
• مکملی که لیبلش مشکلی نداره هم ممکنه آلوده باشه. مکملی بخرید که third party tested باشه.

سام ثباتی هستم، دارنده‌ی کارت حرفه‌ای WNBF، یعنی فدراسیون جهانی بدنسازی نچرال. این فدراسیون از ورزشکارهاش هم تست ادرار می‌گیره و هم تست پلی‌گراف. توی این مقاله قوانین WNBF و WADA (آژانس جهانی مبارزه با دوپینگ) رو درباره‌ی مکمل‌ها با هم مرور می‌کنیم.

اما دو تا چیز این وسط هست که باید حواستون بهش باشه. اولیش موادیه که به اسم مکمل فروخته می‌شن ولی ممنوعن. دومیش مکمل‌هاییه که لیبلشون مشکلی نداره ولی ماده‌ای توشون هست که روی لیبل نیومده.

آخرین بررسی: آبان ۱۴۰۵ (نوامبر ۲۰۲۶)، بر اساس لیست ۲۰۲۶ WADA و صفحه‌ی قوانین WNBF.

آیا کراتین دوپینگ محسوب می‌شه؟

نه. کراتین مونوهیدرات (creatine) نه هورمونه و نه استروئید. بدن خودش می‌سازدش و توی گوشت قرمز و ماهی هم هست ¹. اسم کراتین نه توی لیست مواد ممنوعه‌ی WADA اومده و نه توی لیست WNBF. آژانس ضد دوپینگ آمریکا (USADA) هم گفته که کراتین توی ورزش ممنوع نیست ².

پروتئین وی، EAA و بتاآلانین هم همین‌طورن. پس با خیال راحت می‌تونید مصرفشون کنید.

بدنسازی نچرال یعنی چی؟ تعریف WNBF

دوستای عزیزم، نچرال بودن یه تعریفی داره و هر فدراسیون تعریف خودش رو نوشته. توی فضای مجازی به نچرال natty هم می‌گن. طبق قوانین WNBF، شما باید قبل از اولین مسابقه‌تون این مدت مواد ممنوعه مصرف نکرده باشید ³:

• ۱۰ سال برای هورمون‌های دارویی و نسخه‌ای، مثل استروئیدهای آنابولیک و هورمون رشد
• ۵ سال برای SARMها
• ۲ سال برای DHEA، پروهورمون‌ها و هورمون‌هایی که بدون نسخه فروخته می‌شن

WNBF دو جور تست می‌گیره: پلی‌گراف (دروغ‌سنج) و آزمایش ادرار. از ژانویه‌ی ۲۰۲۲ هم اگه تست کسی برای استروئید، هورمون رشد، پپتید یا SARM مثبت بشه، مادام‌العمر محروم می‌شه ³.

طبق قوانین این فدراسیون، هر ماده‌ی ممنوعه‌ای که توی ادرار پیدا بشه تست مثبت محسوب می‌شه و فرقی نمی‌کنه از چه راهی وارد بدن شده باشه. پس «نمی‌دونستم توی مکملم چی بود» قبول نیست.

مکمل‌های مجاز در بدنسازی نچرال

این‌ها توی لیست ممنوعه‌ی WADA و WNBF نیستن:

• کراتین
• پروتئین وی
• EAA
• بتاآلانین
• کافئین

کافئین توی «برنامه‌ی پایش» WADA (Monitoring Program) هست. یعنی WADA مصرفش رو بین ورزشکارها زیر نظر داره ولی ممنوعش نکرده ⁴. قهوه و کافئینِ مکمل‌های پمپ مشکلی نداره.

USADA یه هشدار هم می‌ده. مجاز بودن یه ماده به این معنی نیست که هر محصولی با اون ماده هم پاکه ⁵. کراتین مجازه، ولی ممکنه توی یه بسته کراتین چیز دیگه‌ای هم باشه. پایین‌تر، توی بخش مکمل آلوده، همین رو توضیح می‌دم.

اگه می‌خواید بدونید برنامه‌ی تمرین و تغذیه توی Sobati Fitness چطور برای یه نفر نوشته می‌شه، توضیحش اینجاست: برنامه‌ها اینجا چطور کار می‌کنن (۲ دقیقه مطالعه).

مکمل‌هایی که ممنوعن ولی توی فروشگاه‌ها پیدا می‌شن

DHEA. توی یه سری از تست‌بوسترها و مکمل‌های ضد پیری و «جوان‌ساز» هست. توی لیست WADA جزو عوامل آنابولیکه (دسته‌ی S1) و تمام سال ممنوعه، چه توی مسابقه و چه خارج از مسابقه ⁴. روی لیبل ممکنه با اسم prasterone، androstenolone یا ‎7-keto-DHEA نوشته شده باشه ⁶. WNBF هم ممنوعش کرده و می‌گه باید ۲ سال قبل از اولین مسابقه کنارش گذاشته باشید ³.

توی دنیای فوتبال هم تست WADA می‌گیرن و پل پوگبا سر همین ماده محروم شد. تستش بعد از بازی ۲۰ اوت ۲۰۲۳ برای DHEA مثبت شد و اول ۴ سال محرومیت گرفت. دادگاه حکمیت ورزش (CAS) قبول کرد که عمدی نبوده و این ماده از مکملی وارد بدنش شده که یه پزشک توی فلوریدا تجویز کرده بود. دادگاه محرومیتش رو به ۱۸ ماه کم کرد ⁷.

پروهورمون‌ها. به اسم «عضله‌ساز قانونی» و با اسم‌هایی مثل ‎1-Andro، ‎4-Andro و Epiandrosterone فروخته می‌شن. WADA اون‌ها رو توی دسته‌ی استروئیدهای آنابولیک گذاشته و WNBF هم ممنوعشون کرده ³⁴.

SARMها. یه سری مواد هستن که تحت کتگوری استروئید قرار نمی‌گیرن و اصطلاحاً بهشون می‌گن research chemical. اوستارین (ostarine)، لیگاندرول (LGD-4033) و RAD140 معروف‌ترین‌هاشونن. استروئید نیستن، ولی توی لیست WADA توی همون دسته‌ی S1 قرار دارن و تمام سال ممنوعن ⁴. WNBF براشون ۵ سال فاصله گذاشته و تست مثبتشون محرومیت مادام‌العمر داره ³.

به چیزی که توی این محصول‌ها هست هم نمی‌شه اعتماد کرد. یه پژوهش که سال ۲۰۱۷ توی مجله‌ی JAMA چاپ شد ۴۴ محصول رو آزمایش کرد که توی اینترنت به اسم SARM فروخته می‌شدن. فقط ۲۳ تاشون واقعاً SARM داشتن و توی ۱۷ محصول یه داروی تأییدنشده‌ی دیگه پیدا شد ⁸.

MK-677 و پپتیدها. MK-677 (ibutamoren) به اسم «تقویت‌کننده‌ی هورمون رشد» فروخته می‌شه و توی لیست WADA تمام سال ممنوعه ⁴. پپتیدهایی مثل BPC-157 هم همین‌طور. WADA توی لیست ۲۰۲۷ روشن کرده که حتی پپتیدی که اسمش توی لیست نیومده ممکنه ممنوع باشه ⁹.

آیا مکمل پمپ دوپینگه؟

خودِ مکمل پمپ یا پری‌ورک‌اوت ممنوع نیست. ولی توی یه سری از پمپ‌ها و چربی‌سوزها سه تا ماده‌ی ممنوعه پیدا می‌شه ⁴:

• DMAA، که روی لیبل ممکنه methylhexanamine، ‎1,3-dimethylamylamine یا geranium نوشته شده باشه
• DMHA، با اسم octodrine یا ‎2-aminoisoheptane
• هایجنامین (higenamine)، با اسم norcoclaurine

DMAA و DMHA توی لیست WADA جزو محرک‌ها هستن و زمان مسابقه ممنوعن. هایجنامین تمام سال ممنوعه. WNBF اسم DMAA رو توی لیست خودش آورده و برای بقیه به لیست WADA ارجاع می‌ده ³.

WNBF برای DMAA یه بند جدا هم داره. چون مکمل‌ها و پری‌ورک‌اوت‌های زیادی DMAA دارن، کسی که اولین بار توی مسابقات این فدراسیون شرکت می‌کنه باید ۳۰ روز از مصرفش فاصله گرفته باشه ³.

پس حتماً ترکیبات روی لیبل پمپتون رو چک کنید و دنبال این اسم‌ها بگردید.

فرق قوانین WNBF و WADA

WNBF قوانینش رو بر اساس کد و لیست WADA نوشته و توی صفحه‌ی قوانینش از ورزشکارها خواسته همیشه لیست WADA رو چک کنن. ولی توی چند مورد سخت‌گیرتره ³:

• سابقه‌ی مصرف هم چک می‌شه. آزمایش ادرار وضعیت امروز بدن رو نشون می‌ده. WNBF علاوه بر اون درباره‌ی مصرف شما توی ۱۰ سال اخیر سؤال می‌کنه و جوابتون رو با پلی‌گراف می‌سنجه.
• افدرین کاملاً ممنوعه. WADA افدرین رو فقط زمان مسابقه و توی غلظت بالای ۱۰ میکروگرم در هر میلی‌لیتر ادرار ممنوع کرده ⁴. WNBF افدرین و افدرا رو بدون هیچ حدی توی لیستش آورده. پس اگه ورزشکار WNBF هستید، سراغ چربی‌سوزهای افدرین‌دار نرید.
• تستوسترون با نسخه‌ی پزشک هم قبول نیست. هر نوع تستوسترون خارجی ممنوعه، حتی اگه پزشک تجویز کرده باشه.
• جریمه سنگین‌تره. تست مثبت برای استروئید، هورمون رشد، پپتید یا SARM محرومیت مادام‌العمر داره.

مکمل آلوده یعنی چی؟

خب، حالا فرض کنید مکملتون رو چک کردید و دیدید هیچ‌کدوم از این مواد توش نیست. بازم یه داستانی وجود داره به اسم tainted supplement یا مکمل آلوده. یعنی یه ماده‌ی ممنوعه که روی لیبل نیست ولی داخل مکمل شما وجود داره و می‌تونه موجب محروم شدنتون از مسابقات نچرال بشه.

این اتفاق به دو دلیل می‌افته. یکی مکمل‌های فیکه که معلوم نیست کجا پر می‌شن. یکی هم مکمل‌های اصلیه که کارخونه‌شون کدهای بهداشتی رو خوب رعایت نمی‌کنه و موادی که روی همون خط تولید می‌شن وارد مکمل شما می‌شن.

معروف‌ترین پژوهش در این مورد کار دانشگاه ورزش کلن آلمانه. پژوهشگرها توی سال‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۰۱، ۶۳۴ مکمل غیرهورمونی رو از ۱۳ کشور خریدن و آزمایش کردن. ۹۴ تاشون، یعنی تقریباً یکی از هر هفت مکمل، استروئید آنابولیکی داشتن که روی لیبل نیومده بود. این عدد توی شرکت‌هایی که پروهورمون هم می‌فروختن ۲۱ درصد بود و توی بقیه‌ی شرکت‌ها حدود ۱۰ درصد ¹⁰. این اختلاف با آلودگی روی خط تولید مشترک جور درمیاد.

یه مطالعه‌ی مروری توی سال ۲۰۲۲ نتایج ۵۰ پژوهش رو کنار هم گذاشت. از ۳٬۱۳۲ مکمل آزمایش‌شده، ۸۷۵ تا، یعنی بیشتر از ۲۸ درصد، ماده‌ای داشتن که روی لیبل نیومده بود ¹¹.

یوئل رومرو، فایتر UFC، سر همین مکمل‌های آلوده شش ماه از مبارزه محروم شد. تستش توی دسامبر ۲۰۱۵ برای MK-677 مثبت شد، در حالی که این ماده روی لیبل هیچ‌کدوم از مکمل‌هاش نبود. به درخواست USADA، آزمایشگاه مورد تأیید WADA توی سالت‌لیک‌سیتی خودش یه بسته‌ی بازنشده از همون مکمل رو تهیه و آزمایش کرد و این ماده رو توش پیدا کرد ¹².

چند ماه بعد همین اتفاق برای تیم مینز، یه فایتر دیگه‌ی UFC، افتاد. توی بسته‌ی پلمب‌شده‌ی مکملش اوستارین پیدا شد و اون هم شش ماه محروم شد ¹³. هر دو ثابت کردن که ماده از مکمل آلوده اومده بود و بازم شش ماه از مبارزه دور موندن.

چطور مکمل تست‌شده بخریم؟

پس حتماً موقع خرید، از مکمل‌هایی استفاده کنید که third party tested هستن، یعنی یه کمپانی شخص ثالث، جدا از تولیدکننده، محصول رو برای مواد ممنوعه تست کرده. USADA این پنج تا برنامه رو توصیه می‌کنه ¹⁴:

• Informed Sport
• NSF Certified for Sport
• BSCG
• Eurofins Clean Sport Certified
• TruShield Certified

توی اروپا Cologne List هم لیست محصولات تست‌شده رو منتشر می‌کنه.

موقع خرید این سه تا رو چک کنید:

• لوگوی یکی از این برنامه‌ها روی بسته باشه.
• شماره‌ی بچ (lot) محصول رو توی سایت یا اپلیکیشن همون برنامه سرچ کنید. تأییدیه برای هر بچ جدا صادر می‌شه و لوگو رو می‌شه جعل کرد.
• از فروشنده‌ی معتبر بخرید و مطمئن بشید کالا اصله.

USADA می‌گه محصول تأییدشده خطر تست مثبت رو کم می‌کنه ولی از بین نمی‌بره ¹⁴. خودِ WNBF هیچ برنامه‌ی تأییدی رو معرفی نکرده و این توصیه از USADAست.

لیست مواد ممنوعه رو از کجا ببینیم؟

دو تا منبع اصلی برای ورزشکار نچرال این‌هاست:

• لیست مواد ممنوعه‌ی WADA. لیست جدید هر سال از اول ژانویه اجرا می‌شه و لیست ۲۰۲۷ از همین الان منتشر شده.
• قوانین ضد دوپینگ و لیست مواد ممنوعه‌ی WNBF

قبل از مصرف هر مکمل جدید، اسم تک‌تک ترکیبات روی لیبل رو توی این دو تا لیست سرچ کنید. برای داروها (نه مکمل‌ها) سایت Global DRO وضعیت هر دارو رو طبق لیست WADA نشون می‌ده.

خلاصه در یک جدول

وضعیت هر ماده طبق لیست ۲۰۲۶ WADA:

چند تا سؤال کوتاه

کافئین دوپینگه؟ نه. کافئین فقط توی برنامه‌ی پایش WADA هست و ممنوع نیست ⁴.

افدرین دوپینگه؟ توی WNBF بله، کاملاً ممنوعه ³. توی WADA فقط زمان مسابقه و بالاتر از یه حد مشخص ممنوعه ⁴.

اکدیسترون و تورکسترون چی؟ اکدیسترون از سال ۲۰۲۰ توی برنامه‌ی پایش WADA هست و ممنوع نیست. اسم تورکسترون توی لیست WADA نیومده ⁴. خطر این مکمل‌ها هم همون آلودگیه.